Magazine

Geothermie, de nieuwe duurzame parel?

Artikel

Geothermie, de nieuwe duurzame parel?

Nederland is binnen de EU, na Frankrijk, het verst verwijderd van haar doelstelling voor duurzame energie in 2020. Werk aan de winkel dus. Geothermie is een duurzame energiebron die momenteel nog weinig wordt gebruikt in ons land. Mattias Gijsbertsen uit Groningen en Paul Smeulders uit Helmond, beide GroenLinks-wethouders, zijn betrokken bij grote geothermieprojecten. GroenLinks Magazine spreekt hen en geoloog Peter van der Gaag.

Door Martijn Schackmann

Bij geothermie, ook wel aardwarmte genoemd, wordt zo'n twee tot drie kilometer diep de aarde in geboord naar water dat door de tijd heen is opgewarmd. Door de temperatuur en druk op die dieptes, kan het water er heter zijn dan honderd graden Celsius. Het wordt omhoog gepompt en de warmte gebruikt. Daarna wordt het afgekoelde water in dezelfde watervoerende laag teruggebracht, op enkele kilometers afstand van waar het eruit is gehaald. Een warmwaterbron gaat enkele tientallen jaren mee. Wanneer ermee wordt gestopt warmt het teruggebrachte water over een vergelijkbare tijdspanne weer op.

Geothermie is redelijk nieuw in Nederland. Momenteel wordt het op elf plekken ingezet, met name in de glastuinbouw. In het buitenland wordt deze techniek al langer en op grotere schaal ingezet. 500.000 woningen in Parijs worden bijvoorbeeld sinds begin jaren zeventig verwarmd via geothermie.

Projecten

In Groningen wordt met het project Warmtenet NoordWest onderzocht of geothermie tienduizend huishoudens van warmte kan voorzien. Wethouder Gijsbertsen is één van de drijvende krachten achter dit project. “We moeten nú de sprong durven maken naar geothermie. Om de doelstelling 'Groningen energieneutraal in 2035' te halen en om niet meer afhankelijk te zijn van aardgas, moeten we breed inzetten op duurzame energie. Wind- en zonne-energie zijn het meest geschikt voor elektriciteit, geothermie en warmtepompen voor warmte.”

Paul Smeulders: Door geothermie te combineren met goede isolatie ontstaat een echt duurzame parel.

In Helmond is nóg een GroenLinks-wethouder bezig met geothermie. Paul Smeulders heeft, samen met vier andere Brabantse gemeentes, het bedrijfsleven en minister Kamp, zijn handtekening gezet onder de zogeheten Green Deal. Dit moet leiden tot maar liefst vijf geothermieprojecten, met een gezamenlijke investering van rond de honderd miljoen euro. In 2018 hoopt men voor het eerste project te boren. Op korte termijn wordt gestart met het noodzakelijke seismologisch onderzoek. Smeulders: “Geothermie is in eerste instantie minder geschikt voor huizen dan voor tuinbouw, omdat je bij huizen te maken hebt met piekbelasting, een niet-constante vraag. In Helmond lossen we dat op door de huizen ook te voorzien van betere isolatie. Zo ontstaat een echte duurzame parel.”

De nationale overheid stimuleert geothermie met subsidies en garantiestellingen. Gijsbertsen: “Zo'n garantiestelling is welkom, omdat wij een investering van zestig miljoen euro doen, maar er is een kans van tien procent dat de warmtebron minder goed functioneert dan verwacht.”

Mattias Gijsbertsen: We moeten nú de sprong durven maken naar geothermie.

 

Uitdagingen

Bij geothermieprojecten heb je twee soorten risico's. Of uitdagingen, zoals de enthousiaste wethouders Gijsbertsen en Smeulders het noemen; technische en economische. "De gemeenteraad heeft halverwege vorig jaar bijna unaniem ingestemd met geothermie. Nu we de contracten rond hebben voor 3500 van de tienduizend woningen, kunnen we pas echt van start. Dat getal is de ondergrens die we vaststelden. Die haalden we eerder net niet, door het afvallen van een deelnemer”, vertelt Gijsbertsen. “Economisch succes is van te voren niet helemaal te garanderen. Het is van veel factoren afhankelijk, maar de business case is erg positief.”

Als men ergens in Nederland voorzichtig moet zijn met de introductie geothermie, dan is het wel in Groningen, waar eerder gaswinning aardbevingen heeft veroorzaakt. Gijsbertsen: “Het grote verschil met boren naar gas is dat bij geothermie de energiedrager weer de grond in wordt gebracht. Het boren naar water gebeurt zo zorgvuldig dat de kans op een beving in de categorie valt van 'komt de zon morgen wel op?'. We investeren in speciale meetapparatuur, zodat we bij de kleinste beving het project direct stil kunnen leggen. Het boren naar water doen we op een andere plek dan naar gas. Mocht het project worden stilgelegd, dan hebben we nog een duurzame back-up voor de warmtevoorziening, op basis van biomassa.”

Onafhankelijk geoloog en hydroloog Peter van der Gaag kent deze voorzorgsmaatregelen. Maar hij blijft uitgesproken tegenstander van geothermie op de plek die men in de stad Groningen in gedachten heeft. “Men zit nog steeds te dicht bij de plek waar de gasboring bevingen veroorzaakte. Een ander probleem in Groningen is dat het water te zout is en te veel bijvangst van aardgas oplevert. Dat zorgt ervoor dat het water moeilijker weer de grond in te krijgen is. Om dat op te lossen kun je bijvoorbeeld extra putten aanleggen, maar dan wordt het project onrendabel. Het water onder druk terugbrengen verhoogt het risico op bevingen.”

Sympathiek

Ondanks zijn kritiek, noemt Van der Gaag geothermie consequent 'sympathiek'. Geothermie is dan ook een van de duurzame technieken waaraan hij als uitvinder en met zijn bedrijf Holland Innovation Team veel bijdragen levert. In de toekomst denkt hij dat meer in Duitsland te gaan doen, waar de techniek al verder is en de mensen waar hij mee samenwerkt meer technisch georiënteerd zijn.

Gijsbertsen en Smeulders geloven dat met voldoende onderzoek geothermie altijd veilig kan. Smeulders: “Drinkwaterbedrijf Brabant is, als mede-ondertekenaar van de Green Deal, nauw betrokken. En dat terwijl ze tegen de winning van schaliegas waren vanwege het gevaar voor het grondwater.”

Populair

Bij invoering van geothermie zal het niet liggen aan een gebrek aan populariteit bij de uiteindelijke afnemers, aldus Gijsbertsen en Smeulders. In Groningen stemde alleen de partij 100% Groningen tegen het geothermieproject, omdat het contract met alle 3500 woningen nog niet rond was. “In Helmond heb ik nog geen negatief geluid gehoord”, vertelt Smeulders. “Vergelijk dat maar eens met de reacties die je krijgt als je een windmolen wilt plaatsen. Het idee van aardwarmte speelde hier al langer. De ontwikkelingen kwamen nu samen, omdat burgers ontevreden waren over de dienstverlening en de prijs van de bestaande stadsverwarming. Daarover maken we nu afspraken: met geothermie willen we een gegarandeerd lager tarief bieden.”

 

Deel dit artikel